به احتمال زیاد با نحوه کار موتورهای درونسوز آشنایی دارید. در این موتورها، باز و بسته شدن دقیق سوپاپها نقش مستقیمی در قدرت، مصرف سوخت و سلامت موتور دارد. برای انتقال حرکت میلسوپاپ (میل بادامک) به سوپاپها، مجموعهای از قطعات مکانیکی بهکار میرود که استکان تایپیت یکی از مهمترین آنها به شمار میآید.
استکان تایپیت جزو قطعات کلیدی سرسیلندر است و نیروی تولیدشده توسط میلسوپاپ را به تایپیت یا مستقیماً به ساق سوپاپ منتقل میکند. هرچند این قطعه معمولاً از آلیاژهای مقاوم مانند چدن ساخته میشود، اما در صورت نگهداری نادرست میتواند دچار خرابی شده و مشکلاتی مثل صدای تقتق موتور و افت قدرت را به همراه داشته باشد. در این مقاله بهصورت کامل با عملکرد، علائم خرابی، دلایل آسیب، روشهای رفع صدا، هزینه تعمیر و نکات نگهداری استکان تایپیت آشنا میشوید.
استکان تایپیت چگونه کار میکند؟
استکان تایپیت وظیفه دارد حرکت دورانی میل بادامک را به حرکت خطی تبدیل کرده و آن را به سوپاپ منتقل کند. در برخی موتورهای درونسوز، قطعهای به نام اسبک (انگشتی) نیز بین میل بادامک و سوپاپ قرار میگیرد، اما در بسیاری از موتورها این انتقال نیرو بهصورت مستقیم توسط استکان تایپیت انجام میشود.
انواع استکان تایپیت
استکان تایپیتها به دو نوع اصلی تقسیم میشوند:
- استکان تایپیت مکانیکی
نیازمند تنظیم دورهای خلاصی سوپاپ است و در صورت تنظیم نادرست، صدای موتور افزایش مییابد. - استکان تایپیت هیدرولیکی (روغنی)
با استفاده از فشار روغن موتور، خلاصی را بهصورت خودکار تنظیم میکند. این نوع تایپیت صدای کمتری تولید کرده و نیاز به فیلرگیری مداوم ندارد.
بهطور کلی، تایپیتهای روغنی نقش مؤثرتری در کاهش صدای موتور و بهبود راندمان دارند، اما کیفیت و زمان تعویض روغن موتور در افزایش عمر آنها بسیار حیاتی است.
علائم خرابی استکان تایپیت
با توجه به نقش حیاتی این قطعه در زمانبندی سوپاپها، خرابی آن میتواند علائم مختلفی ایجاد کند که مهمترین آنها عبارتاند از:
- صدای غیرعادی موتور
یکی از واضحترین نشانهها، صدای تقتق یا چقچق است که معمولاً هنگام گاز دادن یا در دور موتور بالا شنیده میشود. این صدا اغلب از ناحیه سرسیلندر به گوش میرسد.
- کاهش قدرت و شتاب خودرو
خرابی استکان تایپیت باعث بههم خوردن زمان باز و بسته شدن سوپاپها شده و فرآیند احتراق را مختل میکند. نتیجه این اتفاق، افت توان موتور و کاهش شتاب خودرو است.
- لرزش موتور و روشن شدن چراغ چک
در صورت عملکرد نادرست تایپیت، ترکیب سوخت و هوا بهدرستی انجام نمیشود و احتراق ناقص رخ میدهد. این موضوع میتواند باعث لرزش موتور و روشن شدن چراغ چک شود.
دلایل خرابی استکان تایپیت
در جدول زیر مهمترین دلایل خرابی استکان تایپیت به همراه نشانههای آن آورده شده است:
| دلیل خرابی | توضیح | نشانهها |
| سایش و فرسودگی | تماس مداوم با میلسوپاپ بهویژه در شرایط کمبود روغن | صدای تقتق موتور |
| روغن نامناسب یا کمبود روغن | استفاده از روغن بیکیفیت یا تعویض دیرهنگام | لرزش، صدای غیرعادی، دمای بالا |
| تنظیم نادرست خلاصی | فاصله نامناسب بین استکان و سوپاپ | صدای ضربه، افت عملکرد |
| دمای بالا یا نشتی روغن | افزایش دما یا کمبود روانکاری | بوی سوختگی، نشتی روغن |
| کیفیت پایین قطعه | استفاده از قطعات متفرقه | خرابی زودرس |
| آسیب مکانیکی | اصطکاک با میلسوپاپ معیوب یا ضربه | خط و خش یا شکستگی |
| عدم سرویس دورهای | تعویض دیرهنگام روغن موتور | افت قدرت و صدای غیرطبیعی |
رفع صدای استکان تایپیت
شستوشوی استکان تایپیت
شستوشوی تایپیتها برای حذف لجن و رسوبات ناشی از روغن کهنه انجام میشود و میتواند صدای موتور را کاهش دهد. این کار نیازمند باز شدن بخشهایی از موتور است و بهتر است در تعمیرگاه انجام شود.
مراحل کلی شستوشو:
- سرد شدن موتور و قطع باتری
- باز کردن درپوش سرسیلندر
- خارج کردن استکانها با حفظ ترتیب
- شستوشو با حلال مناسب و برس نرم
- خشک کردن، روغنکاری و نصب مجدد
- تعویض روغن و فیلتر موتور
ابزارهای موردنیاز:
| ابزار | کاربرد |
| آچار و پیچگوشتی | باز کردن سرسیلندر |
| ظرف و برس نرم | شستوشوی قطعات |
| حلال تمیزکننده | رسوبزدایی |
| کمپرسور هوا یا پارچه | خشک کردن |
| روغن موتور | روانکاری نهایی |
| دستکش و عینک | ایمنی |
تنظیم خلاصی (فیلرگیری)
در تایپیتهای مکانیکی، تنظیم خلاصی با ابزار فیلر انجام میشود. فیلرگیری صحیح نقش مهمی در کاهش صدا و افزایش عمر موتور دارد و باید توسط فرد متخصص انجام شود.
تعویض استکان تایپیت
در صورت سایش شدید یا ترکخوردگی، تنها راهحل، تعویض استکان تایپیت است.
قیمت استکان تایپیت خودروهای رایج
- پراید یورو ۴: هر دست ۸ عددی حدود ۱.۱ تا ۱.۵ میلیون تومان
- تیبا و تیبا ۲: حدود ۱.۶ تا ۱.۷ میلیون تومان
- پژو ۲۰۶ تیپ ۵: هر عدد حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار تومان
- ال ۹۰: هر عدد حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان
(قیمتها بسته به برند و کیفیت قطعه متغیر است.)
پیشگیری از خرابی استکان تایپیت
برای افزایش طول عمر این قطعه، رعایت نکات زیر ضروری است:
- تعویض روغن موتور در بازه ۳ تا ۵ هزار کیلومتر
- استفاده از روغن استاندارد و توصیهشده توسط سازنده
- استفاده از قطعات اصلی و باکیفیت
- بررسی وضعیت تایپیتها هر ۵۰ هزار کیلومتر
- تنظیم خلاصی در تایپیتهای مکانیکی در زمان مناسب
هزینه تعمیر و تعویض استکان تایپیت در سال ۱۴۰۴
- شستوشوی استکان تایپیت: حدود ۵۰۰ هزار تا ۱ میلیون تومان
- اجرت تعویض: بسته به نوع خودرو و تعمیرگاه، بهصورت توافقی تعیین میشود
سؤالات متداول
استکان تایپیت چه وظیفهای دارد؟
انتقال نیروی میلسوپاپ به سوپاپها و کمک به باز و بسته شدن دقیق آنها.
چرا تایپیت صدا میدهد؟
سایش، روغن نامناسب، تنظیم نادرست خلاصی و سرویس نشدن موتور.
آیا صدای تایپیت همیشه به معنی خرابی است؟
خیر، گاهی با تعویض روغن یا تنظیم خلاصی صدا برطرف میشود، اما در صورت تداوم باید بررسی تخصصی انجام شود.
هزینه تعویض تایپیت چقدر است؟
بسته به نوع خودرو، کیفیت قطعه و اجرت تعمیرکار متفاوت است.